: :สำนักนายกรัฐมนตรี: :

       สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี มีวิวัฒนาการแตกต่างไปจากสำนักงานปลัดกระทรวงของกระทรวงอื่น ๆ กล่าวคือ แม้ว่าจะจัดตั้งสำนักนายกรัฐมนตรีขึ้นโดยพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2476 ตั้งแต่ วันที่ 9 ธันวาคม 2476 แต่ก็ยังมิได้มีสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี เพื่อทำหน้าที่สำนักงานปลัดกระทรวงของสำนักนายกรัฐมนตรี จนเมื่อวันที่ 8 มีนาคม 2495 จึงได้กำหนดให้กรมเลขาธิการคณะรัฐมนตรีทำหน้าที่สำนักงานปลัดกระทรวงของสำนักนายกรัฐมนตรี มีหน้าที่เกี่ยวกับ ราชการทั่วไปในสำนักนายกรัฐมนตรี ตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2495 และเมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2496 สำนักนายกรัฐมนตรีได้เปลี่ยนชื่อเป็นสำนักคณะรัฐมนตรีตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2496 โดยแยกออกเป็นสองทบวง คือ ทบวงคณะรัฐมนตรีฝ่ายการเมือง มีอำนาจและหน้าที่เกี่ยวกับราชการทางการเมืองของคณะรัฐมนตรี มีกรมสารบรรณคณะรัฐมนตรีฝ่ายการเมืองทำหน้าที่สำนักงานปลัดทบวง ทบวงคณะรัฐมนตรีฝ่ายบริหาร มีอำนาจและหน้าที่เกี่ยวกับราชการด้านบริหารของคณะรัฐมนตรีและราชการอื่น ซึ่งมิได้อยู่ภายในอำนาจและหน้าที่ของกระทรวงหนึ่งกระทรวงใดโดยเฉพาะ มีกรมสารบรรณคณะรัฐมนตรีฝ่ายบริหาร ทำหน้าที่สำนักงานปลัดทบวง ต่อมา เกิดปัญหาความซ้ำซ้อนระหว่างงานด้านการเมือง และงานด้านบริหาร เมื่อสำนักคณะรัฐมนตรีได้เปลี่ยนชื่อมาเป็นสำนักนายกรัฐมนตรีอีกครั้งหนึ่งตามพระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการสำนักนายกรัฐมนตรี พ.ศ. 2502 มีปลัดบัญชาการสำนักนายกรัฐมนตรีซึ่งเป็นข้าราชการการเมืองที่นายกรัฐมนตรีแต่งตั้งเป็นปลัดกระทรวง จึงมิได้แยกหน้าที่ราชการในสำนักนายกรัฐมนตรีออกเป็นฝ่ายการเมืองและฝ่ายบริหารอีก
        ต่อมา เมื่องานในหน้าที่ของปลัดบัญชาการทวียิ่งขึ้น จึงได้จัดตั้งสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีขึ้นโดยพระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการสำนักนายกรัฐมนตรี (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2503 เมื่อวันที่ 14 เมษายน 2503 เพื่อแบ่งเบาภารกิจของปลัดบัญชาการและรับผิดชอบตรวจราชการตามโครงการและนโยบายของรัฐบาล ซึ่งเป็นงานที่โอนมาจากกรมตรวจราชการแผ่นดิน และได้กำหนดให้สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีทำหน้าที่สำนักงานปลัดกระทรวงของสำนักนายกรัฐมนตรี มีปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีเป็นปลัดกระทรวง โดยปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี รองปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี และผู้ช่วยปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี เป็นข้าราชการการเมือง จนกระทั่งได้มีประกาศพระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการสำนักนายกรัฐมนตรี (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2508 จึงได้กำหนดให้ปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี รองปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี และผู้ช่วยปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี เป็นข้าราชการพลเรือนสามัญ
        ต่อมา มีพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2534 กำหนดให้มีปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีเป็นผู้บังคับบัญชาข้าราชการในสำนักนายกรัฐมนตรี รองจากนายกรัฐมนตรี รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี (ยกเว้นข้าราชการของส่วนราชการซึ่งหัวหน้าส่วนราชการขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรี) และเป็นผู้บังคับบัญชาข้าราชการในสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี รับผิดชอบในการปฏิบัติงานของสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีโดยมีรองปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี และผู้ช่วยปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี เป็นผู้ช่วยสั่งและปฏิบัติราชการด้วย
        ในปี พ.ศ. 2535 ได้มีพระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี พ.ศ. 2535 โดยให้มีอำนาจหน้าที่เกี่ยวกับราชการประจำทั่วไปของสำนักนายกรัฐมนตรี และราชการที่คณะรัฐมนตรีมิได้กำหนดให้เป็นหน้าที่ของกรมหนึ่งกรมใดในสังกัดสำนักนายกรัฐมนตรีโดยเฉพาะ รวมทั้งกำกับและเร่งรัดการปฏิบัติราชการของส่วนราชการในสำนักนายกรัฐมนตรีให้เป็นไปตามนโยบาย แนวทาง และแผนปฏิบัติราชการของสำนักนายกรัฐมนตรี ยกเว้นราชการของส่วนราชการซึ่งกฎหมายกำหนดให้หัวหน้าส่วนราชการขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรี และได้แบ่งส่วนราชการออกเป็น 9 หน่วยงาน ได้แก่ กองกลาง กองคลัง กองการเจ้าหน้าที่ กองกฎหมายและระเบียบกลาง กองตรวจและสืบสวน กองแผนงานและวิชาการ กองวิเคราะห์และประสานการตรวจ สำนักงานกลางช่วยเหลือเกษตรกรและผู้ยากจน และสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมและประสานงานสตรีแห่งชาติ
        ต่อมา ในปี พ.ศ. 2540 มีการโอนงานการป้องกันอุบัติภัยแห่งชาติมาอยู่ในสังกัดสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี และได้มีพระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี พ.ศ. 2540 โดยแบ่งส่วนราชการออกเป็น 9 หน่วยงาน ได้แก่ กองกลาง กองการ เจ้าหน้าที่ กองคลัง สำนักงานคณะกรรมการป้องกันอุบัติภัยแห่งชาติ สำนักกฎหมายและระเบียบกลาง สำนักงานกลางช่วยเหลือเกษตรกรและแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินของรัฐ สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมและประสานงานสตรีแห่งชาติ สำนักตรวจราชการ และสำนักนโยบายและแผน และในปี พ.ศ. 2541 ได้มีการเพิ่มสำนักงานคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการ เป็นหน่วยงานภายในสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีอีกหน่วยงานหนึ่ง
        ในปี พ.ศ. 2543 ได้มีกฎกระทรวงปรับปรุงส่วนราชการภายในสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีอีกครั้งหนึ่ง เพื่อให้สอดคล้องกับพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2543 ดังนั้น ปัจจุบันหน่วยงานของสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี ประกอบด้วย กองกลาง กองการเจ้าหน้าที่ กองคลัง สำนักงานคณะกรรมการการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สำนักงานคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการ สำนักงานคณะกรรมการป้องกันอุบัติภัยแห่งชาติ สำนักกฎหมายและระเบียบกลาง สำนักงานกลางช่วยเหลือเกษตรกรและแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินของรัฐ สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมและประสานงานสตรีแห่งชาติ สำนักตรวจราชการ และสำนักนโยบายและแผน